.gif)
İnsan tabiatlarının bir dalı olarak bilinen fizyonomi; bir diğer ifadeyle ilmi-i kiyafet veya arapların kullandığı ifadeyle de ilm-i firaset... insanın iç alemi ile dış görünümü arasındaki münasebeti inceleyen bilimin bir diğer adıda "FİZYONOMİ" dir
Alman filozof Kant; fizyonomiyi "iç alemi gözlemleyen bilim dalı" olarak tanımlar. Fizyonomi; vücudun tezahüründen, özellikle yüz hatlarından yola çıkarak, insan özünün yorumlanması şeklinde tarif edilir.
Fizyonominin temelinde; ekran veya monitörün kaydedilen bir görüntüyü yansıtması gibi, vücut ve yüzümüzün de ruhî halimizi yansıtmakta olduğu anlayışı yatmaktadır. Kim bu monitördeki işaretleri doğru okuyabilirse, o kişinin özelliklerinden haberdar olabilir.
Yani kişinin kabiliyetlerinden tutun, ahlak yapısı ve hatta daha da ileri giderek alın yazısına kadar bazı ipuçları yakalanabilir. İlm-i kıyafet kavramından yola çıkarak şöyle de düşünülebilir: Nasıl ki herhangi bir şeyi örten şeyler kıyafettir. Benzer şekilde insanoğlunun ruhuna, Rabbi tarafından giydirilen beden de bir nevi kıyafettir. O halde bu kıyafette; ruhuna, tabiatına ve kişiliğine ait tecelliler saklıdır.
Fizyonomi sadece insanlarla değil, hayvanlar ve bitkilerle de ilgilenmektedir. Mesela Rönesans devri hekimlerinden Paracelsus, bitkinin dış görünümünü müşahede ederek, şifalı olup olmadığını ortaya koyuyordu. Sağlıklı bir iletişim kurabilmek için muhatapla yüz yüze gelmek son derece önem arz etmektedir. Bu sebeple herkesin bir derece fizyonomiyi dikkate aldığı ve uyguladığı söylenebilir.
Fizyonomi ne zaman bilim dalı haline gelmiştir? Yazılı eski belgelere göre, Babil'de tikleri araştıran ve bunları yorumlayan sokak yorumcularından bahsedilir. Hatta bunların rüya tabir edenlere göre hem ucuz olması, hem de uzun uzun tabirlere ihtiyaç bırakmaması sebebiyle, daha çok rağbet gördükleri rivayet edilir. Kimileri bilgileriyle yüzü yorumlayıp para kazanırken, Aristo ve öğrencileri gibi kimi zeki insanlar da, insan ve hayvanların yüz özelliklerini analiz ediyorlardı.
Böylece günümüze dek geçerliliğini koruyan fizyonominin temel prensipleri şekillenmeye başlamıştır. Buna göre alın kısmı, zihni potansiyele; göz ile ağız arası kısım tabiatına; çenenin şekli ve büyüklüğü canlılığa ve fiziki gücüne işaret eder denmiştir.
Bu konuda eğitim görmüş kişiler, bu suretle insanın sağlık durumunu tespit edebilir. Birçok hekim hastalığın belirtilerini yakalamak üzere bu metoda başvurur.
İşlenen günahlar ruhumuzda kirlilik meydana getirir. Sağlık durumu ve hissiyatımız yüzümüze yansır. İyi bir bakım ile güzelliğe kavuşuruz: İç huzur, doğru beslenme, yeterli uyku, temiz çevre, ibadet ve iyi niyetli olma güzellik vesileleridir. Doğu'da, özellikle İslâm ülkelerinde bu bilim dalı zamanla yaygınlaşmıştır. Aristo, Hipokrat, Kindi, Aristoteles, Ebubekir Razi, İbn-i Sina, Fahreddin Razî, Kuşeyri ve Muhiddin-i Arabi’nin bu konuda birçok eseri olduğu bilinmektedir.
Türkçe kıyafetnamelerin ilk örneği ise; Hamdullah Hamdi’nin "Kıyafetname" adlı eseridir. Bu eserde renk, boy, yanak, saç, çene, sakal, parmak gibi 26 başlık altında insan tabiatlarının tahlilleri yapılmıştır.
Eskilerin en gözde eş, ortak, arkadaş ve işçi seçme aracı olan kıyafet ilmi, Osmanlı zamanında da bu tür metinlerin hazırlanmasını sağlamıştır. Özellikle, saraya adam alınırken ve işçi seçerken bu bilim dalından azami şekilde faydalanılmıştır.
Şafii mezhebinin kurucularından olan “İmam Şafii Hazretleri” bu konuya dair şöyle bir hatırasını anlatır:
“İnsan tabiatı ilmi ile ilgili kitaplar aramak için Yemen'e gittim. Konuyla ilgili kitapları aldıktan sonra geri dönerken konaklamak için, yolda evinin avlusunda duran bir adama uğradım. Adam gök gözlü ve çıkık alınlı biriydi. Bu surat, kıyafet ilmine göre olumsuzluğun habercisiydi.
Beni evine misafir etti. Bir de gördüm ki, pek cömert bir adam! Bana, akşam yemeği ve güzel koku, hayvanıma yulaf, ayrıca yatak ve yorgan gönderdi. Bunları görünce kendi kendime dedim ki, tabiat ilmi görünüşte bu adamın oldukça düşük bir şahsiyete sahip olduğunu gösteriyor. Ben ise ondan hayır ve iyilikten başka bir şey görmüyorum. Demek ki bu ilim boş ve gerçek dışıymış! Sabah olunca yanımdaki hizmetçi çocuğa hayvanı eyerlemesini söyledim. Hayvana binip çıkacağım sırada adama dedim ki:
- Mekke'ye geldiğin zaman, Muhammed b. İdris'in (Şafii’nin) evini soruver.
- Adam dedi:
- Peki, dün gece sana yaptığım hizmetin karşılığı nerede?
- Neymiş o?
- Sana iki dirheme yemek aldım; ayrıca aynı fiyatlarla katık, güzel koku, hayvanına yem, sana yatak ve yorgan alıverdim...
Çocuğa dedim ki:
- Oğlum, ona istediğini ver! Başka bir şey kaldı mı?
- Ev kirası nerede? Ben evimi sana genişletip kendime daralttım! Bu durumu görünce kanaatim güçlendi ki, “Fizyonomi ilmi gerçekmiş." dedim.”
Bu konu, incelememiş bir kişi için inanılması güç olsa da, General Electric, MCI ve Amerikan Airlines gibi birçok tanınmış şirket, bu yeni iletişim destek aracını, insan kaynakları, kariyer, planlama, satış teknikleri geliştirme, motivasyon, iletişim teknikleri ve koçluk gibi birçok alanda kullanmaktadır. Sadece iş dünyasında değil, insanın olduğu her yerde, insanla ilgili her konuda, uygulama alanları vardır.
Bir gün, “Bütün yetenek ve becerilerinizin yanında, yay şeklindeki kaşlarınız insan ilişkilerinde iyi olduğunuzu gösteriyor' diyerek size iş teklifi yapan bir uzman, ya da burnunuzun şeklinin sizin yalnız çalışma eğiliminde olduğunuzu gösterdiğini, bu nedenle takım çalışmasına uyum sağlamakta zorlanabileceğinizi söyleyen bir kariyer danışmanı ile karşılaşmanız mümkün.
Belki de buna benzer kişilik çözümlemelerini siz de yapıyor olacaksınız.
Fizyonomi İncelenmesi
Yüz
Solda: Aşırı uzun yüz – Kibirli.
Ortada: Çökük yüz – Olumsuz ahlaklı.
Sağda: Şişman yüz – Eğlenceyi seven, rahatına düşkün.
Solda: Uzun ve oval yüz – Kendini beğenmiş.
Ortada: Minyon tip – Olumsuz içgüdüleri kuvvetli.
Sağda: Aşırı büyük yüz - İçgüdüleri kuvvetli.
Solda: Keskin hatlı yüz – Olumsuz hislere yakın.
Ortada: Aşırı kısa yüz, alın üstü çökük ve çökük gözlü – Kindar.
Sağda: Çene kısmı aşırı küçük ve gelişmemiş – Tutarsız.
Solda: Balon şekilli yüz – İyi kalpli, alçak gönüllü.
Ortada: Uzun, sivri çene ve sivri kafa (yumurta kafa) - Menfaatine düşkün.
Sağda: Aşırı büyük alınlı yüz – Tembelliğe yatkın.
Alın
Solda: Kabarık alın – Karakteri kuvvetli.
Ortada: Aşırı kabarık alın – Kolayca sinirlenebilen.
Sağda: Çökük alın – Zorluklara karşı direnci olmayan.
Solda: Ensiz alın – Saf.
Ortada: Dörtgen alın – İyi kalpli.
Sağda: Normal alın – Yetenekli.
Solda: Aşırı enli alın – Övünmeyi seven.
Ortada: Gözlerin üzerine doğru çökük alın – Cesur.
Sağda: Küçük ve yuvarlak alın – Yüzeysel düşünen.
Göz Kapakları
Solda: Aşırı büyük kapaklar – Düşünmeden hareket eden.
Sağda: Aşırı etli kapaklar – Rahatına düşkün.
Solda: Gelişmemiş kaşlar – Hastalıklı.
Ortada: Burnun üzerinde birleşen kaşlar – Çabuk sinirlenen, cimri.
Sağda: Kalın, aşağıya doğru kavisli – Hayal gücü kuvvetli.
Solda: Gözlere yakın, hilal şekilli kaşlar – Başına buyruk.
Sağda: Kavisli (hilal), yüksek kaşlar – Enerji dolu.
Burun
Solda: Burun kökü, ön burun, burun ucu, burun kanatları ve burun delikleri.
Ortada: Normal burun – Akıllı, samimi.
Sağda: Sivri burun – Meraklı, asabi.
Solda: Uzun, aşağıya doğru sarkmış burun – Akıllı, adil.
Sol ortada: Küçük, kısa burun – Kibirli, olumsuz düşünen.
Sağ ortada: Büyük, etli burun – Saf.
Solda: Kavisli, eğri burun – Sinirlerine hakim olamayan.
Sol ortada: Ortası kabarık, daha sonra basık burun – Açgözlü.
Sağ ortada: Kambur, şahin burun – Barışçı, cömert.
Sağda: Sivri uçlu, şahin burun – Bazı durumlarda kötü kalpli davranan.
Solda: Alın tarafında çıkıntılı burun – Hayırsever, cömert.
Sol ortada: Uzun, aynı zamanda yuvarlak burun – Olumsuz bir tabiat.
Sağ ortada: Ucu kırmızı, damarları açıkça belirgin burun – Alkolik.
Sağda: Kambur burun – Cimri, riyakar.
Solda: Hiç gelişmemiş burun – Pireyi deve yapan, acımasız.
Sol ortada: Büyük delikler – Neşeli, enerji dolu.
Solda: Küçük ve çember şekilli delikleri olan burun – İnatçı.
Sol ortada: Kalkık uçlu burun – Saf, kibirli.
Sağ ortada: Kısa burun – Hassas, çabuk sinirlenen.
Sağda: İki kat burun – Çalışkan, gayretli.
Dudak
Solda: İnce, ensiz dudaklar – Şöhret tutkunu.
Sol ortada: Küçük, yukarıya doğru kalkık üst dudak – Dedikoduya meyilli.
Sağ ortada: Büyük ve etli dudaklar – Saf.
Sağda: Aşırı büyük alt dudak – Tembel.
Çene
Solda: Aşırı enli, dörtgen şekilli çene – Kaba, acımasız.
Sol ortada: Keskin uçlu çene – Çabuk sinirlenen.
Sağ ortada: İkiye ayrılmış çene – Kararsız.
Sağda: Yukarı doğru eğik çene – Zevkine düşkün.
Solda: Küçük çene – Kararsız, tereddütlü.
Sol ortada: Aşırı yuvarlar çene – Enerji dolu.
Sağ ortada: İleriye doğru çıkmış çene – İnatçı, hoşgörüsüz.
Sağda: Fazla belirgin, net çizgili çene – Cesaretli, hayal gücü kuvvetli.
Kulak
Solda: Uzun ve ensiz kulak – Hasetçi, esirgeyen.
Sol ortada: Büyük, kepçe kulaklar – Çok konuşan.
Sağ ortada: Kıllı kulaklar – İyi duyma yeteneğine sahip.
Sağda: Dörtgen şekilli kulak – İyi ahlak.
Solda: Aşırı küçük daire şekilli kulaklar – Korkak.
Sol ortada: Aşağıya doğru aşırı sivri kulaklar – Kaba hislere yatkın.
Sağ ortada: Büyük kulaklar – Müziğe yetenekli.
Sağda: Normal kulaklar – Ciddi, sağduyulu.
Bu mevzuda söylenebilecek önemli bir husus da şudur: Bütün mahlukatı bir sanat eseri olarak yaratan ve onda binbir esmasının tecellisini gösteren, Allah (c.c.) insanoğlunun simasındaki hiçbir kıvrımı veya çizgiyi boşuna yaratmamıştır. Gerek yüzümüz ve gerekse elimiz aslında birer kitap gibi bizim hakkımızda yüzlerce bilgiyi sergilemektedir. Fakat bunu herkesin kolayca okuması mümkün değildir.
Kıyafet ilmindeki belli şartlarla sınırlı olan bilgileri hemen yorumlayıp deşifre etmek kişiyi yanıltabilir ve başkaları hakkında kötü düşüncelerin uyanmasına, haksızlıklara ve fitneye sebep olabilir. Zira kişinin burnuna veya kulağına bakarak hakkında kötü zanda bulunduğumuz takdirde, dinin, mürşidin ailenin terbiye ediciliğini gözardı etmiş oluruz. Halbuki fizyonomik olarak kötülüğe meyilli görünen o şahıs çok ciddî bir nefis terbiyesinden, bir mürşidin tezgâhından geçmiş ve kötü huylarını tadil edip, çok mükemmel bir insan olmuş olabilir. Yaratılıştan kendinde olan kötü meyelanı, hayra çevirmiş ve büyük mesafeler kat etmiş bir kişinin hakkında sadece yüzüne bakarak mahkum etmek ise, çok büyük bir haksızlık olur.
Yaklaşık 2.400 yıl önce yaşanan şu olay da konuyu aydınlatmaya vesile olacaktır: Zamanın ünlü yüz yorumcusu Atinalı Zopriros, Sokrates için, "Şehvetin kurbanı bir ayyaştır." der. Bunun üzerine Sokrates tebessüm eder ve kendisinden şu hikmetli sözler kaydedilir: "Ben, içgüdülerine düşkün bir ayyaş, meylim bu olabilir; fakat, bunu ben iradem altına aldım." Bu durumda bu ilmi ne yok farz edip, reddetmeli, ne de insanları mahkum edecek kadar abartmalıdır.
Kalbi ve ruhi hayatın derinliklerine vakıf bir mürşidin okuyup yorumlayabileceği sırlı bir kitap olan fizyonomiyi, boş ve faydasız bir ilim gibi de göremeyiz. Bu takdirde Allah’ın yarattıklarının her halini, iç ve dış dünyasını bilmeden yarattığı gibi yanlış bir netice çıkar. Halbuki Allah’ın (c.c.) yüzümüze çizdiği her bir çizgi belli bir mânayı gizlemektedir. Zira O (c.c.) abes iş yapmaz.
Gerçekten de "en güzel surette yaratılan" insan; salih amellerle ruhunu besleyip, hadiste müjdelendiği üzere, "Allah'ın gören gözü, işiten kulağı, yürüyen ayağı" şerefine nail olunca; yine Allah-u Teâlâ'nın “el-Alim”, “el-Musavvir”, “el-Cemil”, “el-Celil”, “er-Rahman” gibi daha birçok isminin tecelligahı olan insan çehresinde birçok sırra vakıf olunması muhtemeldir.
